Door: Mr. M.F.M. Geeratz (Misja)    12 december 2017

Regelmatig zijn er zaken van ons kantoor in het nieuws waarbij de Officier van Justitie tbs eist. Wat is nu tbs? Is het een straf en zo ja, is het een zware straf of juist niet? Hoe zit dat met tbs en verlof?

Wat is tbs?

Tbs is de afkorting voor ‘terbeschikkingstelling’. Er zijn twee varianten tbs: ‘tbs met dwangverpleging’ en ‘tbs met voorwaarden’.

Bij ernstige en zware misdrijven kan de rechtbank tbs opleggen als de verdachte geheel of gedeeltelijk ontoerekeningsvatbaar is. Ontoerekeningsvatbaar wil zeggen dat de verdachte een persoonlijkheidsstoornis heeft of een ernstige psychiatrische stoornis waardoor zijn gedrag hem niet (helemaal) kan worden toegerekend. Met andere woorden, hij kon in die situatie niet anders handelen en was niet in staat om zijn wil vrij te bepalen onder invloed van de stoornis.

De rechtbank kan een gevangenisstraf opleggen en tbs of alleen tbs. Krijgt de verdachte ook een gevangenisstraf? Dan start de tbs pas op het moment waarop de verdachte normaal in vrijheid had gemogen, dus na zijn straf.

Door de stoornis van de verdachte is er een grote kans dat de verdachte, als hij vrijkomt, opnieuw de fout in gaat. Om dit te voorkomen moet de verdachte behandeling krijgen en wel op zo’n manier dat de maatschappij tijdens zijn behandeling beschermd wordt. Daar is de tbs voor bedoeld.

Tbs met dwangverpleging wordt ten uitvoer gelegd in een tbs-kliniek. Niet elke GGZ-instelling is een tbs-kliniek. In het zuiden van het land is de Rooyse Wissel in Oostrum bij Venray de grootste kliniek. Klinieken hebben doorgaans wel een specialisatie, bijvoorbeeld patiënten met een verstandelijke beperking of autisme.

De tbs-maatregel kan ook voorwaardelijk worden opgelegd. Dit betekent dat de verdachte zich dient te laten behandelen en ook andere voorwaarden moet nakomen. Doet hij dat niet? Dan volgt alsnog de dwangverpleging en moet hij naar een kliniek.

De behandeling in een kliniek is vrijwillig en gericht op terugkeer in de maatschappij. Vrijwillig is het feitelijk natuurlijk niet, want als een patiënt niet meewerkt duurt de tbs net zo lang totdat hij wel meewerkt. Er is namelijk geen einddatum aan de tbs-maatregel. Elke 2 jaar kijkt de rechtbank naar de voortgang van de patiënt. Werkt hij niet mee? Dan volgt bijna als vanzelf verlenging van de maatregel met weer 2 jaar. Gemiddeld duurt een tbs-maatregel ongeveer 8 jaar.

Geen straf maar behandeling

Tbs is geen straf maar een maatregel, die als doel heeft behandeling van de verdachte. Wel zullen veel patiënten het als een straf ervaren: ze zitten opgesloten en het regime in de kliniek heeft, zeker in het begin, veel overeenkomsten met een gevangenis.

Verlof

Omdat de tbs-maatregel gericht is op terugkeer in de maatschappij zal de patiënt tegen het einde van zijn maatregel steeds meer vrijheden krijgen; hij gaat oefenen met die vrijheden in de maatschappij als voorbereiding op zijn terugkeer. Het begint met begeleidverlof; de patiënt gaat met 1 of 2 begeleiders buiten de kliniek bijvoorbeeld boodschappen doen. Uiteindelijk krijgt de patiënt ook onbegeleid verlof. Elk verlof moet worden goedgekeurd door de Minister van Justitie. Gaat het verlof goed, dan kan er transmuraal verlof worden gevraagd, dat wil zeggen verlof om buiten de muren van de kliniek te verblijven. Dat is vaak de laatste stap naar zelfstandigheid. De begeleiding vanuit de kliniek zal steeds minder worden. De laatste stap is de voorwaardelijke beëindiging van de maatregel; onder voorwaarden vervalt de dwangverpleging. Houdt patiënt zich niet aan de voorwaarden? Dan komt de dwangverpleging weer om de hoek kijken. Uiteindelijk eindigt de maatregel. Er is dan vaak nog wel begeleiding door bijvoorbeeld de reguliere GGZ zoals een FACT-team.

TBS in het nieuws

De verloven van tbs-gestelden gaan meestal gewoon goed en dan horen we natuurlijk niets in het nieuws. Soms gaat het fout en heel soms gaat het ernstig fout en pleegt de tbs-gestelde opnieuw een (ernstig) strafbaar feit.

Komt een tbs-gestelde te laat of niet terug van verlof? Automatisch raakt hij dan zijn verlof kwijt en moet hij minimaal 1 jaar weer binnen de kliniek verblijven. Dat is ingrijpend en de tbs-gestelde heeft dus veel te verliezen.

Is het een goed systeem of kan het beter?

Dat is geen gemakkelijke vraag. Het huidige systeem is in ieder geval redelijk succesvol. Het aantal ex-tbs’ers dat weer de fout in gaat is lager dan het aantal ex-gevangenen dat in herhalingen valt.

Er is ook geen alternatief voor behandeling en terugkeer in de maatschappij. Natuurlijk is het ingrijpend en tragisch als een tbs’er op verlof opnieuw een ernstig strafbaar feit pleegt. Toch is dat klaarblijkelijk het risico en het gevolg van het systeem. Het is niet uit te sluiten, hetgeen we accepteren omdat er geen echt alternatief is.


Door: Mr. M.F.M. Geeratz (Misja)