Levenslang is geen levenslang meer

Door: Mr. A.C.J. Lina (Guus)    3 januari 2017

Tot halverwege dit jaar nam Nederland in vergelijking tot de rest van Europa een uitzonderingpositie in wat betreft de levenslange gevangenisstraf. Levenslang was ook echt levenslang. Er was wel een mogelijkheid tot vervroegde vrijlating, de gratie, maar deze werd in de praktijk vrijwel nooit verleend. Voor de ongeveer 40 mensen die op dit moment een levenslange gevangenisstraf in Nederland uitzitten betekende dit dat ze geen uitzicht hadden op bijvoorbeeld een rechterlijke toetsing of een mogelijkheid tot voorwaardelijke invrijheidsstelling. Hier is op 5 juli 2016 echter verandering in gekomen. De Hoge Raad heeft toen bepaald dat de gang van zaken omtrent levenslang toch echt moet gaan veranderen. Levenslang moet ‘toekomstbestendig’ worden gemaakt. Het gaat hier om de vraag of een levenslange gevangenisstraf een schending van artikel 3 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens oplevert. Anders gezegd: is er sprake van een van een onmenselijke of vernederende bestraffing? De Hoge Raad is van oordeel dat een levenslange gevangenisstraf in beginsel niet zo’n schending oplevert, mits er ten tijde van het opleggen van de straf een reële mogelijkheid tot herbeoordeling bestaat. Dit houdt concreet in dat er na 25 jaar een toetsmoment zal plaatsvinden. Er wordt dan gekeken of een verdere tenuitvoerlegging van de straf niet meer gerechtvaardigd is omdat de veroordeelde zodanig is verandert en er voldoende vooruitgang is geboekt in het resocialisatieproces (het proces van langzaam klaargestoomd worden om terug te keren in de maatschappij). Hiervoor zullen er door de regering criteria moeten worden ontwikkelt, zodat voor de veroordeelde ook duidelijk is waar hij/zij aan moet voldoen. Voldoet de veroordeelde niet aan de criteria dan dient er ook een periodieke mogelijkheid tot herbeoordeling te zijn. Dit alles moet vorm gegeven worden voor uiterlijk 5 september 2017. Ondanks dat de criteria nog verder dienen te worden ontwikkelt zien we dat hier in de praktijk door de rechtspraak al mee aan de slag wordt gegaan. Recentelijk werd door het Gerechtshof Den Haag nog beslist dat de rehabilitatieactiviteiten een positieve verplichting van de Staat zijn. Het komt er dus op neer dat de overheid zich hier actief voor moet inzetten. Ook is besloten dat er met deze activiteiten gestart moet worden vóór het eerste toetsmoment, dus al voor de eerdergenoemde termijn van 25 jaar. Levenslang is niet langer meer levenslang.

Voor de liefhebbers: de uitspraak kan nagelezen worden op www.rechtspraak.nl, Hof Den Haag 11 oktober 2016, ECLI:NL:GHDHA:2016:2971.

Deel op    Tweet about this on TwitterShare on LinkedInShare on Facebook

Door: Mr. A.C.J. Lina (Guus)