STELSELHERZIENING SOCIALE VOORZIENINGEN

Binnen het Ministerie van Sociale Zaken wordt gewerkt aan een zeer ingrijpende stelselherziening voor de sociale voorzieningen. De bedoeling is dat de wetswijzigingen met ingang van 1 januari 2012 worden doorgevoerd. Het is de vraag of dit haalbaar is.

Een groot aantal wetten vervalt, als de plannen doorgaan:

-     De Wet Werk en Bijstand (WWB) wordt afgeschaft. De ontheffing van de arbeidsverplichting voor alleenstaande ouders met kinderen beneden de 5 jaar vervalt. De re-integratiegelden vallen weg of worden fundamenteel anders ingezet. Het Uitvoeringsinstituut WerknemersVerzekeringen (UWV) als eerste aanmeldpunt voor aanvragen op grond van de WWB vervalt.  

-     De Wet sociale werkvoorziening (WSW) wordt afgeschaft. Gedachte is dat slechts maximaal de helft van de WSW-ers niet plaatsbaar is in het vrije beroeps- en bedrijfsleven. De andere helft moet uit de WSW. Een WSW-er verdient niet meer dan het sociaal minimum en zeker niet 130% van het sociaal minimum, zoals nu vaak het geval is. De gehele operatie zou een besparing van minimaal de helft van het huidige budget moeten opleveren.

-     De nieuwe Wet werk en arbeidsondersteuning jongeren (Wajong) zoals die geldt vanaf 1 januari 2010 vervalt. Bedacht moet worden dat de nieuwe Wajong zoals die per 1 januari 2010 geldt al in grote lijnen was afgestemd op het regime van de wet WIJ. Er wordt geen aanvraag voor een inkomensvoorziening gedaan maar voor begeleiding naar werk.  Ook deze nieuwe Wajong wordt echter weer afgeschaft. De aanwas in de Wajong zou te sterk zijn. De Wajongers worden opgesplitst in de echt duurzame arbeidsongeschikten en zij die nog mogelijkheden op de arbeidsmarkt hebben. Alleen de eerste groep blijft nog onder het UWV vallen. Die voert een wet uit die overeenkomsten heeft met de Inkomensvoorziening Volledig Arbeidsongeschikten (IVA).

-     De re-integratiegelden worden afgenomen van het UWV en blijven ook voor Gemeenten niet meer in de oude vorm beschikbaar.

Voor dit alles in de plaats komt 1 nieuwe wet die wordt uitgevoerd door Gemeenten. De beleidsvrijheid van Gemeenten wordt minder groot dan nu in de WWB het geval is. De centrale aansturing door de Rijksoverheid wordt groter.

Uitkeringsgerechtigden worden ingedeeld in categorieën, afhankelijk van de afstand tot de arbeidsmarkt en dergelijke. Zij worden waar nodig met regelmaat gekeurd. Dat gebeurt vermoedelijk voorlopig door de artsen van het UWV.

De eigen verantwoordelijkheid van de uitkeringsgerechtigden komt centraal te staan. Vermoedelijk gaat de gedachte achter de WIJ en de nieuwe Wajong een belangrijke rol spelen. De aanvraag is geen aanvraag meer voor een inkomensvoorziening maar voor een werkaanbod c.q. een werk-leeraanbod. De inkomensvoorziening is daar een afgeleide van. 

Terugvordering (en verhaal?) wordt een verplichting in plaats van een bevoegdheid. Vermoedelijk komen er regionale organen die zich met de terugvordering, fraude en dergelijke gaan bezig houden. In onderzoek is of het begrip gezamenlijke huishouding moet worden opgerekt tot eenheden waar ook meer dan 2 personen toe kunnen behoren. Dan wordt de arbeidsongeschiktheidsuitkering van een kind rechtstreeks van invloed op de uitkering van ouders die tot dezelfde leefeenheid horen. Of deze uitbreiding haalbaar is en in overeenstemming met het individuele recht op uitkering is onderwerp van onderzoek. Maatregeloplegging in verband met bijvoorbeeld fraude worden plicht en wordt in bepaalde gevallen bijvoorbeeld standaard 3 maanden.

Overige studies:

-     De Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (Awbz) moet in belangrijke mate worden overgeheveld naar de Gemeenten. Eigen bijdragen worden ingevoerd of verhoogd. Het voorzieningenpakket wordt aanzienlijk versmald. Het persoonsgebonden budget (pgb) wordt sterk teruggedrongen, niet meer in alle situaties mogelijk en in elk geval qua hoogte verlaagd. Een pgb wordt niet c.q. nooit meer mogelijk bij personen in een problematische situatie c.q. die in een problematische schuldsituatie hebben verkeerd. Invoering van de vermogenstoets wordt in de toekomst overwogen.

-     De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) wordt uitgeput. Artikel 4 Wmo wordt aangescherpt. De individualiseringsnoodzaak heeft tot nu toe tot te veel gegronde beroepen en een te grote toename van uitgaven geleid. De mogelijkheden tot zelfredzaamheid zou te veel aandacht hebben gekregen en de noodzaak voor betrokkene om zichzelf beperkingen te getroosten c.q. zelf oplossingen te bedenken te weinig. Er moeten beduidend meer eigen bijdragen komen. Er komt een vermogenstoets. Het aantal voorzieningen en de omvang van de voorzieningen wordt verschraald.

Er blijft natuurlijk een immens systeem van overgangsrecht gedurende vele jaren nodig:

-     De oude Wajong c.q. de Wajong, zoals die met ingang van 1 januari 2010 van kracht is, blijft gelden voor oude gevallen

-     Degenen die nu in de WSW zitten blijven onder het oude regime vallen

-     Ook ten aanzien van de WWB en de WIJ blijft het oude recht deels van kracht (vergelijkbaar met de problematiek rond de overgang Abw naar WWB).